Os ydych chi wedi ymweld â Cyfarthfa yn ddiweddar, efallai eich bod wedi sylwi ar logo newydd ar y wefan. Crëwyd y logo yn ddiweddar fel rhan o becyn ehangach o waith a gynlluniwyd i hyrwyddo Cyfarthfa fel cyrchfan allweddol, a chysylltu gweithgareddau'r dirnod hanesyddol arwyddocaol hwn, y parc naturiol hardd a'r gymuned gyfagos.
Yn ystod ei 200 mlynedd o hanes, o ddyddiau'r teulu Crawshay hyd heddiw, mae Cyfarthfa wedi bod â llawer o wahanol eiconau, symbolau, emblemau ac arfbeisiau i gynrychioli'r teulu a defnyddiau amrywiol y lle enwog hwn.
Y Teulu Crawshay
Gwelwyd arfbais y teulu Crawshay ym Merthyr drwy gydol diwedd y 1800au, gan gynnwys ar flaen y capiau a wisgwyd gan Fand Pres Cyfarthfa. Mae'n cynnwys bullmastiff yn sefyll dros byramid o beli canon, gan fod yr enw Cyfarthfa yn fras yn golygu 'lle cyfarth' a gwnaeth y teulu ei enw yn y diwydiant haearn. Mae'r arfbais hefyd yn cynnwys aradr, gan fod teulu Richard Crawshay yn ffermwyr yn wreiddiol yn Swydd Efrog. Hefyd yn amlwg yn y logo mae'r gair 'Perseverance' – sy'n symbol o ymdrech Richard i wneud gwaith haearn Cyfarthfa yn un o'r mwyaf yn y byd.
Yr Ugeinfed Ganrif
Ar ddechrau'r 1900au, prynwyd Castell a Pharc Cyfarthfa oddi wrth y Crawshays gan Gyngor Merthyr Tudful gyda'r Weekly Mail yn adrodd bod hynny at 'ddibenion teithiau cerdded cyhoeddus a thiroedd pleser' ac yn datgan 'Castell Cyfarthfa i Ferthyr'. Yn ddiweddarach daeth rhan o'r adeilad yn Ysgol Uwchradd Castell Cyfarthfa, yna ym 1945 yn Ysgol Ramadeg Castell Cyfarthfa. Ym 1970 ffurfiwyd Ysgol Uwchradd Cyfarthfa trwy gyfuno Ysgol Ramadeg Castell Cyfarthfa ac Ysgol Uwchradd Fodern Georgetown. Mae arfbais yr ysgol unwaith eto yn adlewyrchu dehongliad Cyfarthfa fel 'man cyfarth (ci)'.
Heddiw mae llawr gwaelod rhan hynaf adeilad y castell yn gartref i'r amgueddfa a'r oriel bresennol, sy'n cyfleu hanes diwydiannol Merthyr ac yn arddangos casgliad celf o fwy na 300 o weithiau gan ystod eang o artistiaid. Ers agor ym 1910, mae gan yr amgueddfa amryw o logos sy'n cynnwys eiconograffeg sy'n gysylltiedig â Chyfarthfa, gan gynnwys silwét o’i tyrau cyfarwydd, a hyd yn oed pîn-afal!
Mae hyn yn cysylltu'n ôl â gweithgareddau garddwriaethol enwog y safle: tyfwyd pîn-afalau hyd at 6 pwys o faint gan dîm garddio Crawshay mewn tŷ gwydr ar y safle, ac fe'u hystyriwyd yn boblogaidd gyda'r teulu, a oedd yn aml yn eu defnyddio i arddangos eu cyfoeth a’u gormodedd i’w gwesteion.
Heddiw
Yn 2010 argymhellwyd y dylid cyflwyno cynllun arwyddion a dulliau cyfeirio newydd ar gyfer Cyfarthfa. Byddai hyn yn mabwysiadu cynllun lliw traddodiadol y 'Crawshays' sef gwyrdd tywyll ac aur, ac yn datblygu logo sy'n symbol o'r castell a'r parc. Dyma'r dyluniad y bydd y rhan fwyaf o bobl yn gyfarwydd ag ef heddiw.
Kelly Powell, Rheolwr Amgueddfa ac Oriel Castell Cyfarthfa sy’n myfyrio ar rai o'r symbolau a'r delweddau sydd wedi ymddangos drwy gydol gorffennol Cyfarthfa: "Mae Cyfarthfa wastad wedi bod yn fwy na chastell, amgueddfa neu barc – mae'n lle sy’n rhan annatod o stori Merthyr Tudful. Ar ôl gweithio yma am 24 mlynedd, rwyf wedi gweld sut mae pob cenhedlaeth yn gadael ei marc trwy'r gwahanol symbolau a logos sy'n cynrychioli hanes cyfoethog y safle. Maen nhw’n fodd gweledol o’n hatgoffa o'n treftadaeth ar y cyd, gan helpu cynulleidfaoedd newydd i gysylltu â gorffennol, presennol a dyfodol Cyfarthfa, a sicrhau bod ei etifeddiaeth yn parhau i fod yn weladwy ac yn berthnasol i genedlaethau'r dyfodol."
Yn dilyn llwyddiant deucanmlwyddiant Cyfarthfa yn 2025, mae logo newydd wedi'i chreu ar gyfer Cyfarthfa. Gweithiodd Sefydliad Cyfarthfa gydag asiantaeth Limegreentangerine yn ne Cymru, gyda chyfraniad gan Gyngor Bwrdeistref Sirol Merthyr Tudful, Fforwm Cymunedol Cyfarthfa a Fforwm Parc Cyfarthfa i ddatblygu brand cyrchfan newydd sy'n defnyddio hanes y safle ac yn edrych ymlaen at ei ddyfodol.
Gan gadw at thema gwyrdd tywyll, mae'r logo newydd yn cynrychioli hanes, natur a chymuned Cyfarthfa. Wedi'i ysbrydoli gan siâp y castell, mae ei drawstiau yn cynrychioli rôl ganolog Cyfarthfa o greu haearn wrth iddo fwrw llygad barcud o ben y dyffryn. Mae’r ddau hanner yn adlewyrchu ei gilydd gan gynrychioli'r gorffennol a'r dyfodol, tra gellir gweld y dyluniad yn uno themâu lluosog yn un: fel pili pala i symboleiddio natur, codiad yr haul i gynrychioli 'gwawr newydd', a hefyd 'coron' (Cyfarthfa, sy'n enwog fel ‘trysor' Merthyr). Gellir ei weld bellach ledled Parc a Chastell Cyfarthfa, gan gynnwys ar arwyddion newydd o amgylch y parc, ac rydym yn llawn cyffro i ymestyn hyn ymhellach. Mae'r brandio wedi'i gynllunio i fod yn gofiadwy, yn effeithiol ac yn fodd o ddathlu, a gellir ei fabwysiadu gan sefydliadau eraill sydd wedi’u lleoli yn y parc i ddathlu Cyfarthfa.
Dywedodd Alex Down, Cyfarwyddwr Creadigol Limegreentangerine "Rydym yn falch iawn o weld brand newydd Cyfarthfa yn y byd. Rydym yn gobeithio y bydd yn dod ag egni newydd i'r castell ac yn helpu mwy o bobl i gysylltu, ac ailgysylltu, â'i stori ryfeddol. Mae'n dangos y gwahaniaeth y gall dylunio meddylgar, dan arweiniad treftadaeth, ei wneud wrth ddathlu lle mor bwysig, dod o hyd i gynulleidfaoedd newydd a sicrhau bod hanes chwedlonol yr arwyddocâd hwn yn cael y gydnabyddiaeth y mae'n ei haeddu."
Oes gennych chi fwy o fanylion neu atgofion am eiconau, arfbeisiau neu logos blaenorol a ddefnyddiwyd gan Gyfarthfa? Byddem wrth ein bodd yn clywed gennych. Anfonwch e-bost atom i info@cyfarthfafoundation.wales